Suwałki
założyli nad rzeką Czarna Hańczą, w centrum swoich dóbr
kameduli wigierscy. W 1690 r. była to malutka osada
licząca sobie dwa "dymy". Legenda mówi, iż
nazwa - Suwałki, pochodzi od słowa suwałka, która w
dialekcie "dzuków" - Litwinów zamieszkujących
Suwalszczyznę - oznacza "zbieraninę". I w
rzeczy samej, pierwsi mieszkańcy Suwałk stanowili zbieraninę,
nie wykluczając włóczegów i uciekinierów z różnych stron.
Na szybki rozwój osady wpływało jej
korzystne położenie - przy skrzyżowaniu ważnych szlaków
handlowych. W 1700 roku wieś dzieliła sie już na Suwałki
Wielkie i Małe. W 1710 roku kameduli wyprosili u króla
Augusta II przywilej na przekształcenie wsi w miasto.
W 1715 uwolnili jego mieszkańców od pańszczyzny, ustanowili
władze miejskie i wytyczyli 300 placów pod budowę wraz
z przestrzenią rynkową i ulicami. Przyłączyli także
do miasta 83 włóki lasu z przeznaczeniem ich pod grunty
orne.
W 1720 r. krół August II potwierdził
przywilej lokacyjny miasta i uwolnił mieszczan na 18
lat od podatku powiatowego. Ustanowił również cotygodniowy
targ i cztery jarmarki w roku. Nadał miastu herb przedstawiający
na tarczy: wizerunki św. Rocha i św. Romualda stojących
za trzema górami zwieńczonymi koroną i umieszczonym
nad nią krzyżem. Św. Romuald - to założyciel zakonu,
św. Roch- uosabia opiekuństwo i ochronę przed zarazami.
Pies u jego nóg symbolizuje wiarę, wierność i posłuszeństwo.
Trzy zielone góry nawiązują bezpośrednio do zakonu kamedułów-
ponieważ trzy góry z koroną są godłem tej kongregacji
zakonnej.
Suwałki były własnością zakonu
kamedułów, aż do kasacji ich dóbr w 1796 r. przez
władze pruskie. Wówczas cała Suwalszczyzna, w wyniku
trzeciego rozbioru Polski trafiła w ich ręce.
Do końca XVII wieku zabudowa Suwałk
była wyłącznie drewniana - ratusz i kościół także.
Dopiero zakaz budowy domów z drewna w centrum miasta
(tzn. przy rynku) z 1820 r., zmienił nieco charakter
miasteczka. Wytyczenie traktu warszawsko-kowieńsko-petersburskiego
spowodowało umiejscowienie się całej nowej (murowanej)
zabudowy wzdłuż tej ulicy(obecna Kościuszki). W ten
sposób powstał nietypowy dla miast polskich układ
przestrzenny "miasta ulicówki", o którym
mówi dwuwiersz Syrokomli:
Co to za miasto, co w ulicy leży?
Co to za ulica, co przez miasto bieży?
W latach 1807-1815 Suwałki znalazły
się w granicach Księstwa Warszawskiego, a po kongresie
wiedeńskim Królestwa Polskiego.
Od momentu umiejscowienia tutaj siedziby władz województwa
augustowskiego (1816 r.), nastąpił bardzo dobry okres
rozwoju przestrzennego miasta.
Na
początku drugiej połowy XIX wieku Suwałki były jednym
z największych miast Królestwa Polskiego. Obywatele,
ktrych liczba na początku XX wieku wynosiła 22 tysiące,
stanowili prawdziwą mozaikę narodowościową i wyznaniową.
W latach siedemdziesiątych XIX wieku, władze carskie
przekształciły Suwałki w wielki ośrodek garnizonowy.
Stacjonowało tu 10 tysięcy rosyjskich żołnierzy. Dla
wojska wybudowano na przełomie wieków XIX i XX zespoły
koszarowe (m.in. wykorzystano nań cegłę z pałacu Paca).
Z tamtego okresu pochodzi także połączenie kolejowe
z "resztą świata" i budynek stacji kolejowej.
Lata dwudziestolecia międzywojennego
nie sprzyjały rozwojowi Suwałk, które znalazły się
poza
głównymi szlakami handlowymi. Ubożały wraz z całą
Suwalszczyzną jako Polska "B". Od 1920 roku
administracyjnie były siedzibą powiatu. Przemysł był
słabo rozwinięty. Istniał zaledwie jeden browar, fabryka
świec, fabryka nici, olejarnia, dwie gręplarnie wełny
i inne pomniejsze warsztaty rzemieślnicze.
Okres II wojny światowej to czas okupacji - najpierw
radzieckiej, a później niemieckiej. Niemcy dokonali
eksterminacji ludności żydowskiej oraz polskiej inteligencji.
Wywozili Polaków w głąb Rzeszy na roboty przymusowe.
W samych Suwałkach także założyli dwa obozy pracy,
i jeden obóz jeniecki dla rosjan - z których w tym
miejscu zginęło 46 tysięcy.
Po wyzwoleniu, w czasie kształtowania się władzy ludowej,
panował także terror - zwłaszcza wobec byłych żołnierzy
AK i wszystkich nie akceptujących rządów komunistycznych.
Suwałki od 1945 do 1975 roku były stolicą powiatu,
a od 1975 stały się miastem wojewódzkim. Wtedy to
nastąpił bardzo silny jego rozwój. Obecnie liczy około
70 tysięcy mieszkańców i jest największym miastem
północno-wschodniego zakątka Polski. Od 1999 roku
znów jest miastem powiatowym, należącym wraz z okolicą
do województwa podlaskiego.