Jezioro Wigry położone jest w północno-wschodniej części Polski, w dorzeczu Czarnej Hańczy, w samym sercu Wigierskiego Parku Narodowego, stanowiąc największy i najcenniejszy jego obiekt hydrograficzny. Wigry są jednym z 42 jezior występujących w granicach Parku i tak, jak większość jezior objęte zostało ochroną częściową. Nazwa jeziora pochodzi prawdopodobnie od litewskiego przymiotnika vingrus - kręty, co właściwie opisuje kształt tego akwenu.
Powstanie jeziora Wigry, jak i ostateczne ukształtowanie całego terenu Parku, związane jest z okresem ostatniego zlodowacenia. W swoim maksymalnym zasięgu lądolód pokrywał obszar rozciągający się od północy po dolinę Biebrzy. W okresie tym wyżłobione zostały pod lodowcem rynny o stromych zboczach i nierównym dnie, między innymi rynny jeziora Wigry. Wody wypływające spod czoła lodowca wynosiły materiał piaszczysto-żwirowy i tworzyły pokłady sandrowe. Po okresie ocieplenia, któremu towarzyszyło wycofywanie się (recesja) lodowca, nastąpiło ponowne ochłodzenie klimatu i powtórne nasuwanie się (transgresja) czoła lądolodu w kierunku południowym - tzw. subfaza wigierska. Napierający lądolód częściowo zniszczył wcześniejsze moreny czołowe i zmienił formę wzniesień, których pozostałościami są obecnie wyspy na jeziorze Wigry: Ordów, Ostrów i Krowa. W następnym okresie, znanym jako subfaza hańczańska, czoło lodowca rozdzieliło się na liczne loby i charakteryzowało się znaczną ruchliwością. U schyłku plejstocenu, około 14 tysięcy lat temu, rozpoczął się okres ostatecznego rozpadu i zaniku pokrywy lodowej. Ogromne bryły i płaty lodu roztapiały się bardzo wolno. W miejscu występowania zagrzebanych brył lodowych pojawiały się początkowo płaskie obniżenia, w których rozwijała się roślinność torfowiskowa. Dopiero istotne ocielenie klimatu, które nastąpiło około 12 tysięcy lat temu, doprowadziło do szybkiego pogłębiania się jezior, aż do ostatecznego wytopienia się lodów. W tym okresie powstała większość jezior obecnego Parku, w tym kompleks połączonych mis jeziornych tworzących Prawigry. W długim procesie wypełniania się osadami dennymi, zarastania stref brzegowych i płycizn Prawigry przekształciły się stopniowo w grupę 14 jezior i jeziorek, o łącznej powierzchni około 2,5 tys. ha.
Jezioro Wigry jest jednym z najgłębszych i największych jezior Polski. Powierzchnia zwierciadła wody Wigier wynosi 2 118,3 ha, a leżących na nim wysp - 68,4 ha. Maksymalna głębokość zbiornika wynosi 73,0 m, a średnia 15,8 m. Jezioro jest akwenem bardzo zróżnicowanym pod względem batymetrii i kształtu misy jeziornej. Charakteryzuje się bardzo dobrze rozwiniętą linią brzegową, której długość wynosi 72,0 km, z czego prawie 29 km przypada na brzegi porośnięte lasem. Długość maksymalna jeziora wynosi 17,5 km, szerokość - 3,5 km, a objętość misy jeziornej - 336 726,7 tys. m3.

   Misę jeziora tworzą dwie rynny, połączone poprzecznym zagłębieniem moreny dennej. Jezioro odznacza się niezwykle urozmaiconą rzeźbą dna. Można tu spotkać liczne głęboczki oddzielone od siebie płyciznami śródjeziornymi oraz strome skarpy o wysokości dochodzącej do 30 metrów. Ze względu na znaczne zróżnicowanie zbiornika całe jezioro zostało podzielone na pięć części: Plos Wigierski, Plos Szyja, Plos Zakątowski, Plos Bryzglowski i Zatokę Wigierki.
Plos Wigierski (zwany także Plosem Północnym) stanowi morenową część jeziora. Wyraźnie widoczne są trzy duże zatoki, z których dwie - Zatoka Zadworze (Zat. Północna) i Zatoka Wschodnia oddzielone są od siebie długim, głęboko wcinającym się w plos Półwyspem Klasztornym. We wschodniej części plosa znajduje się Zatoka Hańczańska, do której wpadają wody Czarnej Hańczy. Czarna Hańcza w swoim biegu przecina jezioro z zachodu na wschód i opuszcza wody Wigier u podnóża Półwyspu Klasztornego. Występuje tu kilka wysp, z których największą jest Wyspa Mysia. Największe głębokości w tej części jeziora przekraczają 50 m, a w miejscu zetknięcia się Plosa Wigierskiego z Plosem Szyja - środkową, rynnową częścią jeziora znajduje się maksymalna głębokość 73 m.
   Plos Szyja jest rynną przebiegającą z północnego zachodu na południowy wschód. Głębokości jeziora przekraczają tu 50 metrów.
Plos Zakątowski (Ploso Środkowe) ma formę jeziora morenowego. Występują tu dwie duże zatoki: Krzyżańska - wcinająca się głęboko w ląd w południowo-wschodniej części jeziora i Pod Rzeczką (Zat. Wasilczykowska). W tej części jeziora występują rozległe mielizny i kilka wysp, m.in. Wyspa Kamień. Maksymalna głębokość plosa wynosi 42 metry.
Plos Bryzglowski (Ploso Zachodnie) posiada rozległe mielizny śródjeziorne i liczne wyspy, z największą wyspą jeziora Wyspą Ostrów. W północnej części plosa występują dwie duże zatoki: Przewłokowa i Słupiańska. Dno plosa jest bardzo nieregularne, z licznymi głęboczkami i progami, w których gromadzą się osady wapienne pochodzenia organicznego. Największa głębokość w tej części jeziora dochodzi do 44 metrów.
   Zatoka Wigierki stanowi wąską i wydłużoną część rynnową jeziora, zamkniętą od zachodu Zatoką Uklei. Obje zatoki oddzielone są od siebie wyraźnym progiem podwodnym.

Walory przyrodnicze
   Zróżnicowanie warunków siedliskowych w strefie przybrzeżnej (litoralu) jeziora Wigry wpływa na skład i liczebność występujących tu zespołów roślinnych i zwierzęcych. Rośliny wynurzone, wśród których dominuje trzcina (Phragmites australis), rosną w pasie o zmiennej, lecz na ogół niewielkiej szerokości - od kilku do kilkunastu metrów. Trzcinie towarzyszą inne rośliny wynurzone – pałki (Typha sp.), oczerety (Schoenoplectus sp.), kłoć wiechowata (Cladium mariscus), jeżogłówki (Sparganium sp.) i skrzypy (Equisetum sp.). Za pasem szuwarów, zwłaszcza w zatokach nie narażonych na silne falowanie, występuje pas roślin z liśćmi pływającymi. Tworzy go głównie grążel żółty ((Nuphar luteum) oraz znacznie rzadziej grzybienie północne (Nymphaea candida). Dno strefy przybrzeżnej jeziora porastają także rośliny zanurzone. Choć w wielu miejscach narażonych na silne falowanie roślinność zanurzona jest bardzo skąpa, to w innych, spokojniejszych i głębszych, występują podwodne łąki. Ich skład gatunkowy jest zróżnicowany, z dominującymi w ostatnich latach rogatkiem (Ceratophylum sp.), rdestnicami: ścieśnioną (Potamogeton compressus), przeszytą (P. perfoliatus) i lśniącą (P. nitens) oraz włosienicznikiem (Batrachium sp.). W strefie przybrzeżnej i na głębokościach do 5-6 m występują glony nitkowate. Ich okresowo liczne występowanie wskazuje na postępujący proces wzrostu żyzności (eutrofizacji) Wigier.

   Roślinność szuwarowa zajmuje ogółem powierzchnię ponad 230 ha, co stanowi prawie 11% powierzchni jeziora Wigry. Występuje prawie na całej długości linii brzegowej (osłania około 90% brzegów). Strefa roślinności wynurzonej jest miejscem lęgów i wyprowadzania piskląt ptaków wodnych, miejscem żerowania i schronieniem dla narybku oraz siedliskiem występowania wielu zespołów bezkręgowców. Niektóre z bezkręgowców strefy pobrzeża zasługują na szczególną uwagę. Nalezą do nich, na przykład, zespoły wrotków (Rotatoria) zasiedlających wypełnione wodą przestrzenie pomiędzy ziarnami piasku. Dno głębin jeziora zasiedlają zespoły słabo dotychczas poznanej fauny bezkręgowców. Do najciekawszych zwierząt zamieszkujących ciemne i zimne wody przydenne należą niektóre skorupiaki, w tym będący reliktem polodowcowym obunóg Pallasea quadrispinosa oraz larwy wodzieni (Chaoborus sp.).
   W wodach Wigier odnotowano do tej pory występowanie 28 gatunków ryb, w tym: okonia (Perca fluviatilis), szczupaka (Esox lucius), stynki (Osmerus eperlanus), lina (Tinca tinca), kiełbia (Gobio gobio), pstrąga potokowego (Salmo trutta morpha fario), sielawy (Coregonus albula), siei (Coregonus lavaretus), suma (Silurus glanis) i troci jeziorowej (Salmo trutta morpha lacustris). Dwa ostatnie gatunki ryb zostały w ostatnich latach ponownie wprowadzone do wód Wigier w ramach prowadzonej przez Park ochrony ekosystemów wodnych. Ochrona ta polega m.in. na zachowaniu różnorodności w zespołach ryb, poprzez niedopuszczenie do wyginięcia gatunków autochtonicznych oraz restytucji gatunków uprzednio występujących, które ustąpiły na skutek wpływu czynników antropogenicznych.
   Jezioro Wigry jest ważną ostoją dla wielu gatunków ptaków. Aktualnie gniazduje tu co najmniej 85 gatunków ptaków, w tym 29 wodnych i wodno-błotnych. Do najliczniejszych gatunków należą: trzcinniczek (Acrocephalus scirpaceus), mewa śmieszka (Larus ridibundus), perkoz dwuczuby (Podiceps cristatus), łyska (Fulica atra) i trzciniak (Acrocephalus arundinaceus). Z gatunków nielęgowych często można spotkać stada kormoranów czarnych (Phalacrocorax crabro), przylatujących nad jezioro w celu zdobycia pokarmu. Gatunek ten umieszczony jest w "Polskiej czerwonej księdze zwierząt", ze statusem gatunku wyprowadzonego z zagrożenia. Jezioro Wigry jest rejonem lęgowym siedmiu innych gatunków ptaków, które jako szczególnie zagrożone włączone zostały do "Polskiej czerwonej księgi zwierząt". Są to: bąk (Botaurus stellaris), gągoł (Bucephala clangula), kania ruda (Milvus milvus), bielik (Haliaeetus albicilla), kropiatka (Porzana porzana), zielonka (Porzana parva) i wąsatka (Panurus biarmicus). Do najcenniejszych lokalnych ostoi ptaków, w obrębie jeziora, należą pasy szuwarów w rejonie Magdalenowa, Czerwonego Folwarku i Rosochatego Rogu, gdzie ma swoje lęgowiska m.in. bąk i wąsatka.

Turystyka i rekreacja
   Jezioro Wigry jest jednym z ośmiu jezior Parku udostępnionych do celów turystycznych i rekreacyjnych. Uprawianie turystyki wodnej dozwolone jest w okresie od 1 czerwca do 31 października, z wyjątkiem akwenu położonego na południe od wysp Ordów, Ostrów i Krowa, na którym sezon turystyczny rozpoczyna się od 15 czerwca. Jezioro można zwiedzać kajakiem, łodzią wiosłową, żaglówką lub innym sprzętem pływającym bez silnika spalinowego. W okresie wolnym od lodu po jeziorze pływa statek spacerowy mogący pomieścić około 25 osób. W okresie zimowym dozwolone jest uprawianie sportów bojerowych i łyżwiarstwa. Turystów obowiązują przepisy ochrony przyrody, w tym zakaz wpływania w strefę szuwarów, postoju sprzętu pływającego przy wyspach, niszczenia roślinności wodnej, płoszenia zwierząt, podwodnego polowania oraz nurkowania z butlami tlenowymi. Z uprawiania turystyki wyłączony jest pas wodny o szerokości 100 metrów przylegający do brzegów jeziora na odcinku od Zatoki Hańczańskiej do półwyspu Łysocha. Wędkowanie może się odbywać po wykupieniu licencji na sportowy połów ryb według zasad zbliżonych do regulaminu Polskiego Związku Wędkarskiego, lecz z pewnymi ograniczeniami. Przy każdej zakupionej licencji znajduje się regulamin połowu określający zasady obowiązujące w danym roku.
   Za wstęp na obszary wodne, jak i na wszystkie szlaki turystyczne Parku, pobierane są opłaty w formie wykupienia "Karty wstępu do Wigierskiego Parku Narodowego". Z opłaty zwolnione są osoby, które wykupiły licencje upoważniające do amatorskiego połowu ryb na terenie Parku oraz osoby, które wykupiły kartę wstępu dla załóg statków żaglowych.
Turyści przebywający w okolicy jeziora Wigry mogą korzystać z pól biwakowych położonych na brzegu jeziora (w Starym Folwarku, Wigrach, Rosochatym Rogu, Mikołajewie, Zakątach, Kruszniku, Bryzglu, Gawrych Rudzie, Cimochowiźnie i Leszczewku) oraz z wypożyczalni sprzętu pływającego (w Starym Folwarku, Wigrach, Zakątach i Gawrych Rudzie).
Wyrazem rosnącego uznaniu dla walorów przyrodniczych jeziora Wigry było włączenie tego akwenu w 1975 roku do "Projektu AQUA", skupiającego najcenniejsze akweny świata oraz objęcie go od 1998 roku programem "adopcji" - pomocy naukowej ze strony Międzynarodowego Towarzystwa Limnologicznego.